back.jpg7.jpgnext.jpg


สรุปประวัติความเป็นมาของเครื่องราชอิสริยาภรณ์

จากประวัติความเป็นมาเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยที่ได้มีผู้ศึกษาค้นคว้า รวบรวมไว้ดังปรากฎในหนังสือและเอกสารต่างๆ โดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ ได้ทรงเป็นผู้ริเริ่มรวบรวมและทรงนิพนธ์หนังสือ ตำนานเครื่องราชอิสริยาภรณ์สยาม ไว้ให้อนุชนรุ่นหลังได้ใช้เป็นหลักในการศึกษาจวบจนปัจจุบัน จึงพอจะพิจารณาได้ว่า มีการแบ่งยุคสมัยของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยตามลักษณะและวิธีการประดับ เป็นประโยชน์ในการศึกษาและทำให้ง่ายต่อการเข้าใจวิวัฒนาการของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยได้เป็นอย่างดี ในที่นี้จึงขอใช้แนวทางเดียวกัน และเพิ่มหลักพิจารณาตามประวัติการปรับปรุงแก้ไขในตัวบทกฎหมายครั้งสำคัญประกอบกันไปอีกประการหนึ่งโดยแบ่งยุคสมัยของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยออกเป็น 3 สมัย คือ
1. สมัยก่อน พ.ศ.2400
2. สมัยหลัง พ.ศ.2400 – พ.ศ.2484
3. สมัยหลัง พ.ศ.2484 ถึงปัจจุบัน


การจัดประเภทเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยในปัจจุบัน แบ่งออกได้เป็น 4 ประเภท ตามลำดับเกียรติของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ดังนี้ เครื่องราชอิสริยาภรณ์สำหรับพระราชทานแก่ประมุขของรัฐต่างประเทศ เครื่องราชอิสริยาภรณ์สำหรับพระราชทานเป็นบำเหน็จความชอบในราชการแผ่นดิน เครื่องราชอิสริยาภรณ์สำหรับพระราชทานเป็นบำเหน็จความชอบในพระองค์พระมหากษัตริย์ และเหรียญราชอิสริยาภรณ์ต่างๆ ซึ่งนับเป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ส่วนชั้นของเหรียญในเครื่องราชอิสริยาภรณ์แต่ละตระกูล ได้กล่าวรวมกันไว้กับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตระกูลนั้นๆ

1. เครื่องราชอิสริยาภรณ์สำหรับพระราชทานแก่ประมุขของต่างประเทศ
คือ เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นมงคลยิ่งราชมิตรา ร.ม.ภ. มีชั้นสายสะพายชั้นเดียว
2. เครื่องราชอิสริยาภรณ์สำหรับพระราชทานเป็นบำเหน็จความชอบในราชการแผ่นดิน มี 8 ชนิด
2.1 เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมวงศ์ ม.จ.ก. มีชั้นสายสะพายชั้นเดียว
2.2 เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ น.ร. มีชั้นสายสะพายชั้นเดียว
2.3 เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า
ฝ่ายหน้า (บุรุษ) มี 3 ชั้น 7 ชนิด ดังนี้
ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ ป.จ.ว. ปฐมจุลจอมเกล้า ป.จ.
ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ ท.จ.ว. ทุติยจุลจอมเกล้า ท.จ.
ตติยจุลจอมเกล้าวิเศษ ต.จ.ว. ตติยจุลจอมเกล้า ต.จ. ตติยานุจุลจอมเกล้า ต.อ.จ.
ฝ่ายใน (สตรี) มี 4 ชั้น 5 ชนิด ดังนี้
ปฐมจุลจอมเกล้า ป.จ.
ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ ท.จ.ว. ทุติยจุลจอมเกล้า ท.จ.
ตติยจุลจอมเกล้า ต.จ.
จตุตถจุลจอมเกล้า จ.จ.
2.4 เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีศักดิ์รามาธิบดี มี 6 ชั้น เฉพาะบุรุษ ดังนี้
เสนางคะบดี ส.ร.
มหาโยธิน ม.ร.
โยธิน ย.ร.
อัศวิน อ.ร.
เหรียญรามมาลา เข็มกล้ากลางสมร ร.ม.ก.
เหรียญรามมาลา ร.ม.
2.5 เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก มี 8 ชั้น ทั้งบุรุษและสตรี ดังนี้
มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก ม.ป.ช.
ประถมาภรณ์ช้างเผือก ป.ช.
ทวีติยาภรณ์ช้างเผือก ท.ช.
ตริตาภรณ์ช้างเผือก ต.ช.
จัตุรถาภรณ์ช้างเผือก จ.ช.
เบญจมาภรณ์ช้างเผือก บ.ช.
เหรียญทองช้างเผือก ร.
เหรียญเงินช้างเผือก ร.ง.ช.
2.6 เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยิ่งมงกุฎไทย มี 8 ชั้น ทั้งบุรุษและสตรี ดังนี้
มหาวชิรมงกุฎ ม.ว.ม.
ประถมาภรณ์มงกุฎสยาม ป.ม.
ทวีติยาภรณ์มงกุฎสยาม ท.ม.
ตริตาภรณ์มงกุฎสยาม ต.ม
จัตุรถาภรณ์มงกุฎสยาม จ.ช.
เบญจมาภรณ์มงกุฎสยาม บ.ม.
เหรียญทองมงกุฎไทย ร.ท.ม.
เหรียญเงินมงกุฎไทย ร.ง.ม.
2.7เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์
ปฐมดิเรกคุณาภรณ์ป.ภ.
ทุติยดิเรกคุณาภรณ์ท.ภ.
ตติยดิเรกคุณาภรณ์ต.ภ.
จตุตถดิเรกคุณาภรณ์จ.ภ.
เบญจมดิเรกคุณาภรณ์บ.ภ.
เหรียญทองดิเรกคุณาภรณ์ร.ท.ภ
เหรียญเงินดิเรกคุณาภรณ์ร.ง.ภ
2.8 เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นสิริยิ่งรามกีรติ ลูกเสือสดุดีชั้นพิเศษมีชั้นเดียว สำหรับคล้องคอทั้งบุรุษและสตรี
3.เหรียญราชอิสริยาภรณ์อันเป็นบำเหน็จความชอบในพระองค์พระมหากษัตริย์ มี 3 ชนิด คือ
3.1 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ตรารัตนวราภรณ์ ร.ว. มีฝ่ายหน้า ฝ่ายใน และมีชั้นเดียว
3.2 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ตราวัลลภาภรณ์ ว.ภ. มีฝ่ายหน้า ฝ่ายใน และมีชั้นเดียว
3.3 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ตราชิรมาลา ว.ม.ล. มีเฉพาะฝ่ายหน้า
4. เหรียญอิสริยาภรณ์ต่างๆ ซึ่งนับเป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ มี 4 ชนิด คือ
4.1 เหรียญสำหรับพระราชทานเป็นบำเหน็จกล้าหาญ
1. เหรียญกล้าหาญ ร.ก.
2. เหรียญชัยสมรภูมิ ช.ส.
3. เหรียญพิทักษ์เสรีชน ส.ช. ส.ช.1 ส.ช.2/1 ส.ช.2/2
4. เหรียญปราบฮ่อ ร.ป.ฮ.
5. เหรียญงานพระราชสงครามทวีปยุโรป ร.ส.
6. เหรียญราชนิยม ร.น.
7. เหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ พ.ร.ธ.
8. เหรียญศานติมาลา ศ.ม.
4.2 เหรียญสำหรับพระราชทานเป็นบำเหน็จในราชการ
1. เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา ร.ด.ม.(ศ)
2. เหรียญช่วยราชการเขตภายใน ช.ร.
3. เหรียญราชการชายแดน ช.ด.
4. เหรียญจักรมาลา ร.จ.ม.
5. เหรียญจักรพรรดิมาลา ร.จ.พ.
6. เหรียญศารทูลมาลา ร.ศ.ท.
7. เหรียญบุษปมาลา ร.บ.ม.
8. เหรียญลูกเสือสรรเสริญ
9. เหรียญลูกเสือสดุดี
4.3 เหรียญสำหรับพระราชทานเป็นบำเหน็จในพระองค์พระมหากษัตริย์
1. เหรียญรัตนาภรณ์ แต่ละรัชกาลมี 5 ชั้น
เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 ม.ป.ร
เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 5 จ.ป.ร.
เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 6 ว.ป.ร
เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ป.ป.ร.
เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 8 อ.ป.ร.
เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 9 ภ.ป.ร
2. เหรียญราชรุจ
เหรียญราชรุจิ รัชกาลที่ 6 ร.จ.ท. 6
เหรียญราชรุจิ รัชกาลที่ 7 ร.จ.ท. 7
เหรียญราชรุจิ รัชกาลที่ 9 ร.จ.ท.9
4.4 เหรียญที่พระราชทานเป็นที่ระลึก และเหรียญที่ระลึก
1. เหรียญสตพรรษมาลา ส.ม.
2. เหรียญรัชฎาภิเศกมาลา ร.ศ.
3. เหรียญประพาสมาลา ร.ป.ม.
4. เหรียญราชินี ส.ผ.
5. เหรียญทวีธาภิเศก ท.ศ.
6. เหรียญรัชมงคล ร.ร.ม.
7. เหรียญรัชมังคลาภิเศก ร.ม.ศ.
8. เหรียญบรมราชาภิเศก ร.ร.ศ.
9. เหรียญชัย (เหรียญนารายณ์บันฤาชัย) ร.ช.
10. เหรียญเฉลิมพระนคร 150 ปี ร.ฉ.พ
11. เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ
12. เหรียญที่ระลึกในการเสด็จพระราชดำเนินเยือนประเทศสหรัฐอเมริกาและทวีปยุโรป
13. เหรียญรัชดาภิเษก
14. เหรียญที่ระลึกพระราชพิธีสถาปนาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามราชกุมาร
15. เหรียญสนองเสรีชน ส.ส.ช.
16. เหรียญที่ระลึกพระราชพิธีสถาปนาสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
17. เหรียญที่ระลึกสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี
18. เหรียญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ พระชนมายุ 50 พรรษา
19. เหรียญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี พระชนมายุ 84 พรรษา
20. เหรียญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหามงคลสมัยพระราชพิธีเฉลิมพระชนมายุ 60 ปี
21. เหรียญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหามงคลสมัย พระราชพิธีรัชคลาภิเษก
22. . เหรียญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ เนื่องในมหามงคลเฉลิมพระชนพรรษา 5 รอบ
23. เหรียญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหามงคลสมัยพระราชพิธีกาญจนาภิเษก
24. เหรียญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนพรรษา 6 รอบ
25. เหรียญกาชาดสรรเสริญ
26. เหรียญกาชาดสมนาคุณ